حذف صفرها تنها یک اقدام ظاهری و حسابداری است که اعداد را کوچک تر میکند و عملیات مالی را سادهتر. بدون اصلاحات ساختاری در سیاستهای مالی و پولی، حذف صفر عملاً تغییری در قدرت خرید مردم ایجاد نمیکند و حتی ممکن است به بیاعتمادی بیشتر نسبت به پول ملی منجر شود.
حذف چهار صفر از پول ملی : پردهای تازه بر چهرهٔ فرسودهٔ ریال
ار اف آی : تصویب حذف چهار صفر از پول ملی، آن هم در میانهٔ اختلاف نظر دولت و مجلس و زیر سایهٔ تورم مزمن و تحریمهای فرساینده، بیش از آنکه راهحلی اقتصادی باشد، اعترافی به سقوط ارزش ریال و سلطهٔ بیرقیب دلار بر اقتصاد ایران است؛ تغییری در ظاهر که بدون اصلاحات بنیادین، تنها اعداد را کوچکتر و فقر را آشکارتر میکند.
هیأت دولت ایران یکشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۴ با حذف چهار صفر از پول ملی موافقت کرد. بر اساس مصوبه دولت، «تومان» و «قران» واحدهای پولی و تا مدتی پول جدید و قدیم بهطور همزمان در گردش خواهند بود. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، تصریح کرد که این طرح که از سال ۱۳۸۶ مطرح بوده، به تدریج اجرا میشود و جزئیات آن در فرصتهای بعدی اعلام خواهد شد.
همزمان، کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز در بررسی لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی کشور تأکید کرد که واحد پول ملی «ریال» باقی میماند و هر ریال معادل ۱۰۰ قران و هر ریال جدید برابر ۱۰ هزار ریال فعلی خواهد بود. به گفتۀ کمیسیون اقتصادی مجلس اجرای این تغییر طی دو سال آماده سازی زیرساختها و سه سال دوره گذار انجام خواهد شد.
آنچه اعلام شده، در واقع دو مسیر متفاوت از سوی دولت و مجلس است که هنوز به یک قانون نهایی و واحد نرسیده است. از آنجا که تغییر واحد پول ملی نیاز به اصلاح قانون پولی و بانکی دارد، تصمیم نهایی باید در مجلس تصویب شود و سپس به تأیید شورای نگهبان برسد. بنابراین، آنچه دولت تصویب کرده، بدون عبور از این مسیر، اجرا نمیشود.
رواج همزمان دو ارزش متفاوت پول ملی، ارزش قدیمی و ارزش جدید، میتواند منشاء ابهام و سردرگمی باشد، به ویژه اگر نرخهای تبدیل و ارزشهای پولی برای مردم به روشنی و با آموزش گسترده توضیح داده نشود. خطای محاسبه در معاملات، سواستفادهٔ احتمالی در قیمتگذاری و حتی دوگانگی ذهنی در ارزش پول از پیامدهای رایج چنین همزمانی است.
حذف صفرها تنها یک اقدام ظاهری و حسابداری است که اعداد را کوچک تر میکند و عملیات مالی را سادهتر. بدون اصلاحات ساختاری در سیاستهای مالی و پولی، حذف صفر عملاً تغییری در قدرت خرید مردم ایجاد نمیکند و حتی ممکن است به بیاعتمادی بیشتر نسبت به پول ملی منجر شود.
حذف چهار صفر – بهویژه با همزمانی پول قدیم و جدید – نهتنها مشکل تورم و کاهش ارزش پول ملی را حل نمیکند، بلکه میتواند ناخواسته عمق واقعی فقر و بحران معیشت را شفاف تر سازد. چند دلیل روشن برای این استدلال وجود دارد : الف) وقتی عددهای کوچکشده روی اسکناس جدید قرار بگیرند، مردم بهسادگی با تبدیل ذهنی آن به پول قدیم میبینند که دریافتیشان معادل چند دلار است و چقدر با گذشته فاصله دارد. ب) بهجای تقویت اعتماد به پول، این تغییر ممکن است یادآور سقوط ارزش آن شود؛ بهویژه که شهروندان سابقهٔ ریالهای «باارزشتر» دهههای پیش و بعضاً سالهای پیش از انقلاب را به یاد دارند. پ) حذف صفرها تبدیل سریعتر پول ملی به ارزهای خارجی یا محاسبهٔ قدرت خرید در واحدهای بینالمللی، موقعیت واقعی ایران را در جدول فقر و درآمد آشکارتر میکند. و ج) گردش همزمان دو واحد پولی با ارزشهای متفاوت، فضا را برای پرسشهای مکرر و مقایسههای روزمره فراهم میسازد که خود به شفافتر شدن واقعیتهای اقتصادی میانجامد.
به بیان دیگر، اگر هدف سیاسی این باشد که با «تغییر ظاهر پول» بخشی از بحران پنهان شود، اجرای ناهماهنگ و طولانی مدت این طرح میتواند برعکس عمل کرده و فقر ساختاری را بیشتر در معرض دید عمومی بگذارد.
تصمیم دولت برای حذف چهار صفر از پول ملی، در واقع اعترافی رسمی به فرسایش شدید ارزش ریال زیر فشار تحریمها و سلطۀ بیرقیب دلار بر اقتصاد ایران است. تحریمهای بانکی و نفتی، جریان ارز خارجی را محدود و هزینهٔ تجارت را چند برابر کرده، در حالی که وابستگی ساختاری اقتصاد به واردات دلاری، هر نوسان نرخ ارز را مستقیماً به سفرهٔ مردم منتقل کرده است. تورم مزمن، کسری بودجهٔ دائمی و رشد افسارگسیختهٔ پایهٔ پولی، ریال را در برابر دلار به زانو درآورده و اکنون با کوچکتر کردن اعداد، دولت تنها میکوشد چهرهٔ سقوط را بپوشاند؛ اما سلطۀ دلار بر اقتصاد تحریمی ایران همچنان پابرجاست و با تغییر ظاهری اسکناسها از میان نخواهد رفت.
