در واقع، حکومت اسلامی ایران پس از جنگ دوازده روزه با دو چالش همزمان روبرو است: بازسازی اقتصادی پرهزینه در شرایط تحریم و بیاعتمادی سرمایهگذاران و حفظ بازدارندگی نظامی در برابر اسرائیل در حالی که ائتلاف منطقهایاش تضعیف شده است. در چنین فضایی، هر گونه توقف یا ناکامی در بازسازی میتواند خشم اجتماعی را با بحران جانشینی رهبری در هم بیامیزد، و خطر بازگشت به میدان جنگ را جدیتر کند.
ایران پس از جنگ دوازده روزه : نیم تریلیون دلار خسارت و خطر بازگشت جنگ
ار اف آی : به گزارش ژروزالم پست و اکسپرس، پیامدهای جنگ دوازده روزه میان ایران و اسرائیل، نه تنها در عرصه نظامی که در ابعاد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران آشکار شده است. ارزیابیهای کارشناسان و مقامات اسرائیلی نشان میدهند که این رویارویی، با وجود کوتاهی زمان، ضربهای عمیق بر زیرساختها و توان مالی ایران وارد آورده و احتمال بازگشت دو کشور به میدان جنگ را ظرف ماهها یا حتی هفتههای آینده افزایش داده است.
به گفته دکتر موشه الاد، کارشناس خاورمیانه، که با روزنامه معاریو گفتگو کرده و اظهاراتش در ژروزالم پست بازتاب یافته، هزینه بازسازی ایران پس از این جنگ میتواند از نیم تریلیون دلار فراتر برود. حتی پیش از آغاز درگیریها، تهران برآورد کرده بود که برای نوسازی جادهها، شبکههای فرسوده و بنادر کهنه خود به بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی نیاز دارد. اکنون، بخش عمده منابع محدود کشور باید به جای اجرای برنامههای توسعه و عمران، صرف بازسازی ویرانهها شود.
بر اساس این گزارش، حملات موشکی و سایبری اسرائیل دستکم ۱۲۰ برج مسکونی، نیروگاه و تاسیسات کلیدی غنیسازی هستهای را تخریب یا از کار انداختهاند. قطع گسترده اینترنت در آستانه آتشبس، به تنهایی نیم میلیارد دلار خسارت به اقتصاد ایران وارد کرده است.
الاد تاکید میکند که فشار اقتصادی، دولت را ناچار خواهد کرد تا پروژههای عمرانی وعده داده شده برای آرامکردن افکار عمومی را کنار بگذارد یا کاهش دهد. او میگوید که ایران با تشدید تحریمها، فرار سرمایه، کاهش اعتبار بینالمللی و بدبینی حتی خریداران سنتی نفت مانند چین و با «بحران وخیم اقتصادی» روبروست.
فشار اجتماعی و امنیت داخلی
به نوشته ژروزالم پست، این بحران مالی به نارضایتی اجتماعی دامن زده است؛ بهای کالاهای اساسی افزایش یافته و بیکاری در استانهای آسیبدیده رو به رشد است. واکنش حکومت، بازداشتهای گسترده و اجرای شتابزده احکام اعدام بوده است. هزاران نفر دستگیر شدهاند و به گفته الاد، «اندک محبوبیت رژیم از میان رفته است.»
در این شرایط، رئیسجمهوری ایران، مسعود پزشکیان شورای عالی تازهای را برای هماهنگی بازسازی تشکیل داده است : شورایی متشکل از مقامهای بلندپایه دفاعی، امنیتی و قضایی که اولویت آن بازگرداندن برق به مراکز صنعتی، بازگشایی جادههای تخریبشده و جلب اطمینان بیمهگران خارجی نسبت به امنیت مسیرهای دریایی و خطوط لوله است. با این حال، به گفته یک اقتصاددان مقیم تهران، حتی در صورت لغو فوری تحریمها، تامین مالی و نیروی انسانی برای چنین برنامهای «سالها زمان میبرد».
به نوشته ژروزالم پست، کمبود منابع مالی بر توان ایران برای بازسازی پایگاههای موشکی سپاه پاسداران و راهاندازی مجدد تولید سانتریفیوژهای پیشرفته نیز تاثیر گذاشته است؛ همان برنامههایی که در گذشته اهرم فشار تهران در مذاکرات هستهای محسوب میشدند. حملات اسرائیل دستکم ۱۱ دانشمند برجسته و ۲۰ فرمانده سپاه را کشته و بخشی از ظرفیت فنی و مدیریتی این نهاد را از بین برده است.
همزمان گزارش اکسپرس از تلآویو میگوید که یکونیم ماه پس از پایان این جنگ کمسابقه، هر دو طرف در حال آمادهسازی برای «بخش دوم» نبرد هستند. مقامات اسرائیلی تصریح کردهاند که اگر ایران تهدید هستهای و موشکی خود را ادامه دهد، حملات پیشدستانه تکرار خواهد شد. دالیـا شایندلین، پژوهشگر اندیشکده Century International، میگوید که «فروپاشی مانع روانی حمله مستقیم» میان دو کشور، اکنون همه گزینهها را روی میز گذاشته است.
مقامهای نظامی اسرائیل میگویند که ایران در جریان جنگ بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک شلیک کرده و قصد داشته این تعداد را به ۱۰ یا حتی ۲۰ هزار برساند؛ حجمی که هیچ سامانه دفاع هوایی در جهان قادر به مقابله کامل با آن نیست. در مقابل، ایران پس از آتشبس با موجی از انفجارهای مرموز در مراکز حساس خود روبرو شده است که البته مقامهای ایرانی آنها را ناشی از فرسودگی تاسیسات معرفی کردند، هر چند نیویورک تایمز با استناد به منابع آگاه آنها را به اسرائیل نسبت داده است.
بازآرایی جبههها و ائتلافها
اکسپرس مینویسد که بنیامین نتانیاهو پس از جنگ، در واشنگتن چراغ سبز دونالد ترامپ را برای حملات بعدی دریافت کرد. همزمان، ایران تلاش میکند «محور مقاومت» تضعیفشده خود را بازسازی کند. اما در پی مرگ رهبران ارشد حزبالله و حماس و سقوط بشار اسد در دسامبر گذشته، تهران در جنگ اخیر عملاً تنها ماند.
اکسپرس میافزاید : نشستهای هماهنگی میان فرماندهان حکومت ایران و گروههای متحد – از حزبالله و حوثیها تا جهاد اسلامی و حشدالشعبی – از سر گرفته شده است. با این حال، توقیف محمولههای بزرگ سلاح از سوی نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای، نشانهای از محدود شدن مسیرهای پشتیبانی ایران به شمار میرود.
در واقع، حکومت اسلامی ایران پس از جنگ دوازده روزه با دو چالش همزمان روبرو است: بازسازی اقتصادی پرهزینه در شرایط تحریم و بیاعتمادی سرمایهگذاران و حفظ بازدارندگی نظامی در برابر اسرائیل در حالی که ائتلاف منطقهایاش تضعیف شده است. در چنین فضایی، هر گونه توقف یا ناکامی در بازسازی میتواند خشم اجتماعی را با بحران جانشینی رهبری در هم بیامیزد، و خطر بازگشت به میدان جنگ را جدیتر کند.
