روزنامه لوموند در مطلب خود به نقل از دوروتا گولانسکا، پژوهشگر لهستانی، نوشت که وضعیت در حال وقوع در کرانه باختری با شکلی از «شهرکُشی کُند» همراه است. این وضعیت ناشی از تداوم ساخت شهرکهای غیرقانونی اسرائیلی و همچنین محرومسازی سیستماتیک فلسطینیان از دریافت مجوزهای ساختوساز است.
غزه زیر حملات بیامان اسرائیل؛ «اوربیساید» یا شهرکُشی سازمانیافته بهعنوان یک استراتژی جنگی
ار اف آی : ارتش اسرائیل روز گذشته پس از صدور دستور تخلیه، «برج الغفری»، بلندترین ساختمان مسکونی نوار غزه را با موشک هدف قرار داد و بهطور کامل ویران کرد. تصاویر فروریختن این ساختمان در شبکههای اجتماعی منتشر شد؛ صحنههایی از ساکنان وحشتزدهای که تلاش میکردند جان و اندک وسایل خود را نجات دهند.
ارتش اسرائیل این حملات را با ادعای استفاده حماس از ساختمانها بهعنوان مراکز عملیاتی یا پستهای دیدهبانی توجیه میکند، اما هیچ مدرکی در این زمینه ارائه نشده است. از سوی دیگر، خبرنگاران رسانههای بینالمللی تقریباً دو سال است که از ورود به نوار غزه منع شدهاند و در همین مدت بیش از دویست خبرنگار فلسطینی کشته شدهاند.
در چنین شرایطی اخیرا یک واژه نه چندان قدیمی در رسانهها و پژوهشها مطرح شده است. رسانه فرانسوی فرانسانتر در تحلیل ژئوپلیتیک روز سهشنبه ١٦ سپتامبر خود از «اوربیساید» برای توصیف وضعیت غزه استفاده کرد. روزنامه فرانسوی لوموند بیش از یک سال پیش (۱۷ آوریل ۲۰۲۴) در مقالهای گزارش داده بود که بر اساس دادههای مرکز مطالعات ماهوارهای سازمان ملل، تا پایان فوریه ۲۰۲۴ نزدیک به ۸۹ هزار ساختمان در غزه آسیب دیده یا نابود شدهاند؛ از جمله بیش از ۶۰ درصد بیمارستانها، مدارس و اماکن مذهبی. لوموند این روند را مصداق «اوربیساید» دانسته بود.
ریشهها و تحول مفهومی
واژه «اوربیساید» (Urbicide)، از ریشه لاتینی urbs به معنای «شهر» و cida به معنای «کشتن» یا «نابود کردن» گرفته شده است. هرچند این واژه در حقوق بینالملل جایی ندارد اما تاریخ و بار معنایی خاصی دارد. نخستین بار در سال ۱۹۶۳ مایکل مورکوک، نویسنده بریتانیاییِ داستانهای علمیتخیلی آن را بهکار برد. اما معنای سیاسیاش را بوگدان بوگدانوویچ، شهردار پیشین بلگراد و مخالف رژیم میلوسویچ در یوگوسلاوی سابق در دهه ۹۰ میلادی شکل داد. او برای توصیف نبردهای ارتش صرب در سارایوو، موستار و ووکوار از این اصطلاح استفاده کرد. در محاصره طولانی سارایوو، نیروهای صرب با گلولهباران بیوقفه نهتنها مردم، بلکه خود شهر را نیز نابود میکردند.
با این حال لوموند تعریف «اوربیساید» را مبهم ارزیابی کرده است. این روزنامه فرانسوی به نقل از ورونیک ناهوم-گراپه، پزوهشگر و مردمشناس، شهرکُشی را به مثابه «ارادهٔ سیاسی برای نابودی شهر» تعریف کرده است. به گفته وی، هدف کشتن شهر نابودی همه چیزهایی است که همزمان با فروپاشی شهر میمیرند، «جایی که دشمن در آن زندگی میکند، حرکت میکند، تغذیه میکند، میآفریند، عشق میورزد و بحث میکند؛ این همان چیزی است که باید نابود شود، خالی و ویران گردد و مطابق سبک جدید فاتح بازسازی شود.»
این واژه برای فجایع مشابهی مانند پنومپن در دوران خمرهای سرخ در کامبوج یا نبردهای حلب و حمص در جریان جنگ داخلی سوریه نیز بهکار رفت.
اما در غزه، «اوربیساید» معنایی عینیتر و هولناکتر یافته است. به نوشته فرانسانتر، تخریبها در غزه نه محصول نبردهای خیابانی یا خسارات جانبی، بلکه اقدامی نظاممند، برنامهریزیشده و هدفمند هستند. اسرائیل عملا با تخریب ساختمانها، مدارس، بیمارستانها و زیرساختها، شهر به شهر غزه را غیرقابلزیست میکند.
در هفتههای گذشته همزمان با وخیمتر شدن قحطی و گرسنگی در نوار غزه و آماده شدن ارتش اسرائیل برای اشغال تمام شهر غزه، برخی ساکنان و آوارگان این مناطق تخریبشده به سوی جنوب نوار غزه رانده شدند. مناطق جنوبی که خود با تراکم شدید جمعیت و شرایط انسانی فاجعهبار مواجه هستند. در همین حال، دولت اسرائیل چندین بار از «انتقال داوطلبانه» فلسطینیان به مقاصدی نامشخص سخن گفته است. گزینههایی همچون سودان جنوبی یا سومالیلند مطرح شده، در حالیکه همسایه مصری نگران است بار آوارگان به دوش او بیفتد؛ گزینهای که قاهره قاطعانه آن را رد کرده است.
غزه، نمونهای بیسابقه
اوربیساید کُند در کرانه باختری
روزنامه لوموند در مطلب خود به نقل از دوروتا گولانسکا، پژوهشگر لهستانی، نوشت که وضعیت در حال وقوع در کرانه باختری با شکلی از «شهرکُشی کُند» همراه است. این وضعیت ناشی از تداوم ساخت شهرکهای غیرقانونی اسرائیلی و همچنین محرومسازی سیستماتیک فلسطینیان از دریافت مجوزهای ساختوساز است.
به نوشته فرانسانتر، پیامد منطقی شهرکُشی در صورتی که ادامه یابد، میتواند «پاکسازی قومی» باشد. اسرائیل در معرض خطر متهم شدن به چندین مورد نقض جدی قوانین بینالمللی قرار دارد، زیرا حتی اگر «شهرکشی» در متون حقوقی نباشد، تخریب زیرساختهای غیرنظامی و انجام پاکسازی قومی، جنایات جنگی محسوب میشود.
بهصورت رسمی، هدف اسرائیل همچنان «نابودی حماس» عنوان میشود که حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ را علیه اسرائیل به راه انداخت. اما حمله به زیرساختهای غیرنظامی، این جنگ را که بهزودی وارد دومین سال خود خواهد شد به مجازاتی جمعی تبدیل کرده است. مسیری که اسرائیل را هرچه بیشتر در انزوا قرار میدهد، حتی اگر ایالات متحده همچنان بر حمایت خود از متحد خود تاکید میکند.
