حکومت باید پس از ماه‌ها درگیری، با یک اقتصاد ویران شده، فشارهای اجتماعی فزاینده، بحران مشروعیت حتی در درون خود نظام، جبهه‌های امنیتی داخلی را مدیریت کند. حتی اگر توافقی با آمریکا حاصل شود، پایان جنگ الزاماً به معنای پایان بحران در جمهوری اسلامی نیست، بلکه سرآغاز آن خواهد بود.
برگرفته از تارنمای ائتلاف سياسی “همبستگی فراگير برای آزادی و برابری در ايران”
“يادداشت هفته” يکشنبه ١٧ آبان ١٤٠٥ / ٨ نوامبر ٢٠٢٦
https://hambastegi.net/
حمله به قشم همزمان با تلاش برای جلوگیری از بازگشت جنگ – شکست سنگین جمهوریخواهان در آمریکا
هفته گذشته را می‌توان یکی از مقاطع تعیین‌کننده در مسیر جنگ ایران و آمریکا دانست. سه تحول مهم در این هفته رخ داد: نخست، حمله محدود آمریکا به جزیره قشم و افزایش برخوردهای نظامی در تنگه هرمز. دوم، شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و بازپس‌گیری هر دو مجلس کنگره توسط دموکرات‌ها. و سوم، ورود مذاکرات تهران و واشنگتن به مرحله تازه‌ای با میانجی‌گری قطر.
در همین حال، انتخابات اسرائیل که هفته گذشته برگزار شده بود، با مأموریت تشکیل دولت برای گادی آیزنکوت وارد مرحله جدیدی شد. در جبهه منطقه‌ای نیز حملات حوثی‌ها به عربستان ادامه یافت و امروز، یکشنبه ۸ نوامبر، ساختمان اداری شرکت آرامکو در ریاض بر اثر برخورد بقایای موشک‌ها آسیب دید. در داخل ایران نیز اعدام‌های تازه مرتبط با اعتراضات دیماه سال گذشته و تشدید درگیری‌های امنیتی در بلوچستان، از جمله وقایع هفته گذشته بودند.
در نخستین روزهای هفته، آمریکا برخلاف اظهارات قبلی ترامپ درباره احتمال خودداری از حمله پیش از انتخابات، عملیات نظامی محدودی علیه اهدافی در جزیره قشم انجام داد. به گفته مقام‌های آمریکایی، این حمله در واکنش به شلیک موشک از سوی نیروهای سپاه به طرف یک هواپیمای آمریکایی صورت گرفت. هدف حمله، سامانه‌های موشکی زمین به هوایی ایران بود که به ادعای واشنگتن برای تهدید هواپیماها و دارایی‌های نظامی آمریکا استفاده می‌شد. مقام‌های آمریکایی تأکید کردند که این عملیات محدود و دفاعی بوده و به معنای آغاز مجدد یک جنگ گسترده نیست. رسانه‌های حکومت ایران نیز انفجارهایی در قشم را بدون اشاره به جزئیات خسارات گزارش کردند. قشم به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به تنگه هرمز، برای عملیات دریایی و موشکی ایران اهمیت راهبردی دارد.
در مقابل، حملات دریایی سپاه در خلیج فارس و دریای عمان ادامه یافت. بر اساس گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، در فاصله ۲ تا ۷ نوامبر چندین کشتی تجاری هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند. در ۸ نوامبر نیز حوادث تازه‌ای رخ داد: UKMTO از آتش‌سوزی یک نفتکش در نزدیکی خصب عمان و تخلیه خدمه آن خبر داد. همچنین یک نفتکش دیگر هنگام خروج از تنگه با پرتابه ناشناسی برخورد کرد، اما خدمه آن سالم ماندند.
از آنسو، در روز شنبه ۷ نوامبر، آمریکا اعلام کرد یک کشتی تجاری با پرچم سنت کیتس و نویس را که پس از توقف در یکی از بنادر ایران قصد خروج از منطقه و عبور از محاصره دریایی را داشت، هدف قرار داده و از حرکت انداخته است.
این حوادث نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که مذاکرات ادامه دارد، وضعیت امنیت دریایی به حالت عادی بازنگشته است. حکومت ایران از تهدید کشتیرانی برای حفظ اهرم فشار خود استفاده می‌کند و آمریکا نیز با محاصره دریایی و حمله به کشتی‌های مظنون به همکاری با ایران، در پی محدود کردن توان اقتصادی و نظامی تهران است.
یکی از تحولات مهم هفته، ارسال پیشنهاد هسته‌ای جدید حکومت ایران به آمریکا از طریق قطر بود. در ۵ نوامبر، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت تهران طرحی درباره پرونده هسته‌ای خود به واشنگتن ارائه کرده است، اما بررسی و مذاکره درباره آن را به اجرای هفت شرط ایران از سوی آمریکا منوط کرده است. این شروط شامل لغو تحریم‌های آمریکا، آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران، پرداخت غرامت جنگی و پایان محاصره دریایی و دیگر اقدامات محدود کننده است. در مقابل، واشنگتن اصرار دارد که مسئله هسته‌ای باید از همان ابتدای مذاکرات در دستور کار قرار گیرد.
در ۵ نوامبر، عباس عراقچی همچنین با وزیر خارجه عمان، بدر البوسعیدی، گفت‌وگو کرد. دو طرف بر ضرورت تأمین امنیت مسیرهای دریایی، پایان دادن به وضعیت جنگی و جلوگیری از بازگشت درگیری‌ها تأکید کردند. مصر نیز در تماس با عمان خواستار ادامه تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از ازسرگیری عملیات نظامی شد.
در ۸ نوامبر، ترامپ در گفتگو با شبکه CNN گفت اگر مذاکرات به توافقی قوی منجر شود، احتمال حمله مجدد آمریکا به ایران بسیار کم خواهد بود. بااین‌حال، او اعلام کرد که آمریکا اهداف زیرساختی مشخصی، از جمله ۳۸ پل در ایران، را برای حمله احتمالی شناسایی کرده است.
یکی از اقدامات جدید واشنگتن در ۷ نوامبر، اعلام تشکیل نیروی ویژه‌ای با عنوان «Task Force Iron Gate» بود. این نیروی ویژه که در تَمپا، فلوریدا مستقر خواهد شد، قرار است با همکاری وزارت خزانه‌داری، وزارت خارجه، وزارت دادگستری و سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا، مسیرهای انتقال سلاح، فناوری‌های دوگانه، تجهیزات نظامی و درآمدهای غیر قانونی حکومت ایران را از طریق مرزهای زمینی و دریای خزر محدود کند.
طبق برآورد فرماندهی مرکزی آمریکا، محاصره دریایی تاکنون مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. تحقیقات رویترز نیز نشان داده که ایران از طریق شبکه‌ای غیررسمی و با استفاده از کشتی‌های روسی، کامیون‌های آسیای مرکزی و هواپیماهای باری چینی، دست‌کم دو میلیارد دلار تجهیزات، مواد و سخت‌افزار نظامی وارد کرده است.
واشنگتن اکنون می‌کوشد علاوه بر محدود کردن تجارت دریایی ایران، مسیرهای زمینی و ارتباطات تجاری آن با روسیه، چین و کشورهای آسیای مرکزی را نیز زیر فشار قرار دهد. برای تهران، این مسئله می‌تواند در بلندمدت حتی مهم‌تر از محاصره دریایی باشد، زیرا دسترسی به مسیرهای جایگزین برای تأمین تجهیزات و حفظ تجارت خارجی را دشوارتر می‌کند.
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، شکست سنگین جمهوریخواهان و پیامدهای آن برای جنگ ایران
مهم‌ترین تحول سیاسی هفته در آمریکا، انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه ۳ نوامبر بود. نتیجه این انتخابات شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه و بازگشت دموکرات‌ها به کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا با ضریب بالا بود.
دموکرات‌ها در سنا دست‌کم ۵۴ کرسی در برابر ۴۴ کرسی جمهوریخواهان به دست آوردند و در مجلس نمایندگان نیز بیش از ۴۰ کرسی جمهوریخواهان را تصاحب کردند. برآورد شبکه CBS از شمار نهایی کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان بین ۲۵۱ تا ۲۶۸ کرسی است، هرچند در زمان انتشار این یادداشت هنوز شمارش برخی حوزه‌ها ادامه داشت. این شکست فقط نتیجه نارضایتی از عملکرد اقتصادی دولت نبود. جنگ ایران و افزایش هزینه‌های انرژی نیز در آن نقش داشت.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، در واکنش به نتایج انتخابات در ۴ نوامبر نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است.» او تأکید کرد که شماری از رأی‌دهندگانی که در انتخابات ۲۰۲۴ به ترامپ و او رأی داده بودند، این بار به دموکرات‌ها رأی داده‌اند زیرا از ادامه جنگ، افزایش هزینه زندگی و رابطه آمریکا با اسرائیل ناراضی بودند. ترامپ نیز پذیرفت که جنگ ایران در شکست جمهوریخواهان تأثیر داشته، اما همچنان از تصمیم خود برای آغاز جنگ دفاع کرد و گفت در صورت قرار گرفتن دوباره در همان شرایط، باز هم همین تصمیم را می‌گرفت. نظرسنجی خروجی انتخابات نشان داد که حدود ۳۴ درصد رأی‌دهندگان، جنگ ایران را عاملی بسیار مهم در تصمیم خود برای رأی دادن دانسته‌اند. اکثریت شرکت‌کنندگان نیز معتقد بودند تصمیم آمریکا برای ورود به جنگ اشتباه بوده است.
گرچه شکست انتخاباتی ترامپ لزوما مانع فوری ازسرگیری حملات به ایران نخواهد شد، اما در مجموع احتمال افزایش درگیری نظامی با ایران به میزان بسیار زیادی کاهش می‌یابد. ترامپ در ژانویه ۲۰۲۷ با کنگره‌ای روبه‌رو خواهد بود که هر دو مجلس آن در اختیار مخالفان سیاسی‌اش قرار می‌گیرد و عملا سیاستهای وی را فلج خواهند کرد. علاوه بر آن، پس از شکست انتخابات میان دوره‌ای بسیاری از جمهوریخواهان در حال دور کردن خود از سیاستهای او هستند و هرگونه ادامه گفتمان جنگ، بخش بزرگی از پایه اجتماعی او تحت نام «ماگا» را هر چه بیشتر از وی رویگردان خواهد کرد. مضاف بر این، شکست نتانیاهو در اسرائیل و فشار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس برای رسیدن به یک توافق برای توقف درگیری‌ها، دست ترامپ را برای هرگونه اقدام نظامی تازه به میزان بسیار زیادی خواهد بست.
بااین‌حال، نباید نتیجه انتخابات را به معنای پایان قطعی جنگ دانست. رئیس‌جمهور آمریکا همچنان اختیارات فرماندهی نیروهای نظامی را در اختیار دارد.
اسرائیل، مأموریت تشکیل دولت به رقیب نتانیاهو سپرده شد
پس از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل، سرانجام در روزهای ۷ و ۸ نوامبر تحول مهمی در صحنه سیاسی این کشور رخ داد. اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، مأموریت تشکیل دولت جدید را به گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش و رهبر بلوک مخالف نتانیاهو، سپرد. این تصمیم ضربه سیاسی دیگری به بنیامین نتانیاهو محسوب می‌شود. نتایج انتخابات نشان داد که حزب لیکود نتانیاهو ۲۷ کرسی و مجموع ائتلاف او ۵۳ کرسی به دست آورده است. بلوک چهار حزبی آیزنکوت نیز ۴۸ کرسی دارد و احزاب عرب اسرائیل در مجموع ۱۹ کرسی کسب کرده‌اند. هیچ‌یک به اکثریت ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت دست نیافته‌اند.
آیزنکوت ۲۸ روز فرصت دارد تا دولت جدیدی را تشکیل دهد و در صورت نیاز می‌تواند ۱۴روز دیگر نیز مهلت بگیرد. او از تشکیل یک دولت اضطراری و گسترده سخن گفته است. اما مسیر پیش رو آسان نیست. همکاری با احزاب عرب با مخالفت برخی متحدان او روبه‌روست و احزاب مذهبی ارتدوکس نیز بر سر معافیت از خدمت نظامی با برنامه آیزنکوت اختلاف دارند. تشکیل دولت وحدت ملی با خود نتانیاهو نیز یکی دیگر از احتمالات است.
تحولات اسرائیل بر روی جنگ ایران اهمیت قابل توجهی دارد. نتانیاهو همچنان تا تشکیل دولت جدید در مقام نخست‌وزیر موقت باقی می‌ماند، اما موقعیت سیاسی او تضعیف شده است. با این حال، نباید تصور کرد که کنار رفتن نتانیاهو الزاماً به تغییر اساسی سیاست اسرائیل در قبال ایران منجر خواهد شد. آیزنکوت نیز یک فرمانده نظامی پیشین است و ایران را تهدیدی راهبردی برای امنیت اسرائیل می‌داند. تفاوت احتمالی بیشتر در نحوه هماهنگی با واشنگتن، مدیریت جنگ و اولویت دادن به توافق‌های امنیتی خواهد بود.
در جبهه یمن و عربستان، حملات حوثی‌ها ادامه یافت و امروز، یکشنبه ۸ نوامبر، یکی از مهم‌ترین حوادث هفته در این رابطه اتفاق افتاد. بر اساس گزارش رویترز، بقایای پرتابه‌های رهگیری‌شده به ساختمان اداری شرکت آرامکو در منطقه مالی ملک عبدالله در ریاض برخورد کرد و به چند طبقه آن آسیب رساند. ائتلاف تحت رهبری عربستان اعلام کرد که سامانه‌های دفاع هوایی این کشور دو موشک شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها به سمت ریاض را رهگیری کرده‌اند. حوثی‌ها نیز مسئولیت حمله را بر عهده گرفتند. ریاض اکنون با یک معادله دشوار روبه‌روست: ادامه عملیات نظامی علیه حوثی‌ها یا تلاش برای مهار بحران از طریق دیپلماسی.
اعدام‌های تازه و گسترش فشار امنیتی
رژیم جنایتکار حاکم در روز یکشنبه ۸ نوامبر، سه مرد به نام‌های حسن دیوبند، حمید کاظمی و رضا زنگنه را اعدام کرد. دستگاه قضایی حکومت ایران این سه تن را به مشارکت در ناآرامی‌های مسلحانه دیماه سال گذشته، همکاری عملیاتی با اسرائیل و آمریکا و حمله به تاسیسات عمومی در کرج متهم کرده بود، اتهامات واهی که رژیم ایران در سالهای گذشته نیز برای اعدام مخالفان از آن استفاده کرده است. در مقابل، سازمان‌های حقوق بشری همواره نسبت به روند رسیدگی به پرونده‌های مربوط به اعتراضات ژانویه، اعترافات اجباری و نبود دادرسی عادلانه ابراز نگرانی کرده‌اند.
گزارش سازمان حقوق بشری هرانا نیز از اجرای ۷۱ حکم اعدام در اکتبر خبر داده است؛ در حالی که سازمان Iran Human Rights شمار اعدام‌های مستند خود را برای همان ماه دست‌کم ۷۷ نفر اعلام کرده است. تفاوت این ارقام ناشی از روش‌های مختلف مستندسازی و تأیید موارد است. هر دو گزارش از ادامه استفاده گسترده از مجازات اعدام در ایران حکایت دارند.
همچنین در ادامه ناآرامی‌ها در بلوچستان، در روز ۳ نوامبر، یک افسر پلیس به نام حجت وفاکرده در شهرستان سراوان، هنگام خروج از منزل، هدف تیراندازی قرار گرفت و کشته شد.
سایت تسنیم وابسته به سپاه پاسداران به نقل از مرکز اطلاع‌رسانی پلیس استان، این حمله را به گروهی مرتبط با جیش‌العدل نسبت داد و مدعی شد یک گروه مسلح دیگر نیز قصد حمله به نیروهای ارتش در بندر کنارک را داشته که با عملیات نیروهای امنیتی روبه‌رو شده است. این ادعاها روایت مقام‌های امنیتی حکومت ایران است و جزئیات آن به‌طور مستقل تأیید نشده است. در ۷ نوامبر نیز محمد عارف شه‌بخش، که دستگاه قضایی او را مرتبط با حمله مسلحانه به پاسگاه قلعه‌بید در خاش معرفی کرده بود، اعدام شد.
برای رژیم ایران اکنون مسئله فقط عبور از جنگ نیست. حکومت باید پس از ماه‌ها درگیری، با یک اقتصاد ویران شده، فشارهای اجتماعی فزاینده، بحران مشروعیت حتی در درون خود نظام، جبهه‌های امنیتی داخلی را مدیریت کند. حتی اگر توافقی با آمریکا حاصل شود، پایان جنگ الزاماً به معنای پایان بحران در جمهوری اسلامی نیست، بلکه سرآغاز آن خواهد بود.
