واکنش‌ها در داخل آلمان از احزاب فراتر رفته است. یوزف شوستر، رئیس شورای مرکزی یهودیان آلمان، با اشاره به جایگاه AfD گفت از اینکه این حزب در یک ایالت آلمان تا این اندازه به تشکیل دولت یک‌حزبی نزدیک شده، وحشت‌زده است. شوستر افزود: «در ماه‌های گذشته به‌روشنی مشخص بود که AfD چه اهدافی را دنبال می‌کند. هر کس امروز، به‌رغم این اهداف یا به دلیل این اهداف، به این حزب رأی داده است، مسئولیت این نتیجه را بر عهده دارد.»
پیروزی تاریخی AfD؛ شوک در آلمان و اروپا
دويچه‌وله / بابک مهمنش پیروزی قاطع AfD در زاکسن−آنهالت معادلات سیاسی آلمان را برهم زده و اروپا هم میان نگرانی و استقبال دوپاره شده است. در آلمان از سیاست تا اقتصاد و جامعه مدنی، زنگ‌های خطر را به صدا درآورده‌اند. حتی ترامپ واکنش نشان داده است.
اولریش زیگموند، نامزد اصلی AfD، شامگاه انتخابات گفت: «دقیقاً به آنچه می‌خواستیم رسیدیم: در این ایالت تاریخ نوشتیم.» آلیس وایدل، یکی از دو رئیس این حزب، از “مأموریت روشن برای تشکیل دولت” سخن گفته است، گرچه حزب دموکرات مسیحی، کماکان ائتلاف با AfD را رد می‌کند.
عکس: Revierfoto/dpa/picture alliance
پیروزی تاریخی حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) در انتخابات پارلمان ایالتی زاکسن−آنهالت، از مرزهای این ایالت فراتر رفته و موجی از واکنش‌های سیاسی و اجتماعی در آلمان، اروپا و حتی آمریکا برانگیخته است.
بر اساس نتیجه اولیه پس از شمارش کامل آرا، AfD با ۴۳٫۸ درصد آرا با فاصله‌ای چشمگیر در جایگاه نخست قرار گرفته و حزب دموکرات مسیحی با ۱۷٫۲ درصد به بدترین نتیجه خود در تاریخ انتخابات ایالتی زاکسن−آنهالت رسیده است.
حزب آلترناتیو برای آلمان در هر ۲۱۸ شهر و بخش این ایالت بیشترین رأی را به دست آورده و تنها سه کرسی با اکثریت مطلق در پارلمان فاصله دارد. میزان مشارکت نیز، با حدود ۷۸ درصد، به سطحی بی‌سابقه رسیده است.
نتیجه انتخابات تنها یک جابه‌جایی بزرگ در توازن قوای زاکسن−آنهالت نیست. ابعاد پیروزی AfD، فاصله آن با احزاب سنتی و نزدیکی‌اش به اکثریت مطلق، این انتخابات را به آزمونی برای کل نظام حزبی آلمان تبدیل کرده است.
اروپا میان هشدار و شادمانی
در خارج از آلمان، یکی از تندترین واکنش‌ها از ورشو آمد. دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، در شبکه ایکس نوشت که در لهستان «فقط احمق‌ها یا خائنان می‌توانند از پیروزی AfD در آلمان خوشحال شوند».
بنجامین حداد، وزیر امور اروپا در دولت فرانسه، نیز نتیجه انتخابات را “لحظه‌ای خطیر در اروپا” خواند و نوشت: «ما باید با فروتنی به خشم، نگرانی‌ها و ترس‌ها گوش بسپاریم و به آنها پاسخ دهیم. اما ملی‌گرایی و بیگانه‌هراسی هرگز راه‌حل نخواهند بود.» او هم‌زمان هشدار داد: «نباید تاریخ خود را فراموش کنیم.»
اما آن سوی طیف سیاسی اروپا، از نتیجه انتخابات زاکسن−آنهالت استقبال کرد. تومیو اوکامورا، رئیس پارلمان جمهوری چک و رهبر حزب راست افراطی “آزادی و دموکراسی مستقیم”، پیروزی AfD را تبریک گفت و آن را نتیجه “سیاست‌های بد احزاب لیبرال و طرفدار اتحادیه اروپا” دانست.
ماتئو سالوینی، معاون نخست‌وزیر ایتالیا و رهبر حزب راست‌گرای پوپولیست “لگا”، نیز خطاب به آلیس وایدل و حزبش نوشت: «ترس؟ وحشت؟ خطر؟ نه، این نامش دموکراسی است. یک اروپای متفاوت ممکن است.» خرت ویلدرس، سیاستمدار راست‌گرای پوپولیست هلندی، نیز با انتشار واژه آلمانی “تبریک می‌گویم” باز نتیجه این انتخابات استقبال کرد.
از اوربان تا ترامپ؛ نگاه‌ها به ماگدبورگ
ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین مجارستان، نتیجه انتخابات را “شبی فوق‌العاده برای آلمان و اروپا” خواند و خطاب به نامزد اصلی AfD نوشت: «کمربندت را ببند. این تازه آغاز کار است!» پاسخ زیگموند نیز به همان اندازه نمادین بود: «کمربندهایمان را بسته‌ایم و آماده حرکتیم.»
واکنش‌ها در آمریکا، گرچه غیرمستقیم‌تر، اما مهم بود. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، بدون هیچ توضیحی در شبکه خود “تروث سوشال” تصویری از یکی از برآوردهای شامگاه انتخابات را منتشر کرد که در آن AfD با ۴۴٫۴ درصد پیشتاز بود. ریچارد گرنل، سفیر پیشین آمریکا در آلمان و از چهره‌های نزدیک به ترامپ، به شکلی صریح‌تر نتیجه را “یک پیروزی بزرگ و روزی تازه در آلمان” نامید.
ایلان ماسک نیز که پیش‌تر حمایت خود از AfD را آشکار کرده بود، زیر پست آلیس وایدل به آلمانی نوشت: «آفرین!»
عهده بگیریم، من از فرصت همکاری قدرتمند و سازنده بسیار استقبال خواهم کرد. در آن صورت، آلمان بار دیگر به مکانی تبدیل خواهد شد که سرمایه‌گذاری در آن ارزش خواهد داشت.»
این دعوت در عین حال با بخشی از برنامه انتخاباتی خود AfD در تناقض است. این حزب دولت ایالتی پیشین را به تمرکز بر “استقرار و اعطای یارانه به شرکت‌های بزرگ خارجی” متهم کرده و در برنامه اقتصادی‌اش خواستار “حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط به جای پرداخت یارانه به شرکت‌های بزرگ جهانی‌گرا” شده است.
مسئله تشکیل دولت ایالتی
در برلین، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در نخستین ساعات پس از اعلام نتیجه انتخابات، سکوت اختیار کرد. اما مسئله‌ای که اکنون پیش روی احزاب قرار دارد از واکنش‌های لفظی فراتر رفته و این پرسش را که چه کسی می‌تواند در ماگدبورگ دولت تشکیل دهد، به کانون بحث‌ها کشانده است.
حزب آلترناتیو برای آلمان با وجود پیروزی خیره‌کننده، اکثریت مطلق را در زاکسن−آنهالت به دست نیاورده و احزاب دیگر تاکنون حاضر به ائتلاف با آن نشده‌اند. زیگموند پیش از انتخابات گفته بود که تنها در صورت برخورداری AfD از اکثریت لازم برای تشکیل دولت یک‌حزبی حاضر به حکومت است، اما پس از انتخابات اعلام کرد دست خود را به سوی نیروهایی دراز خواهد کرد که خواهان “چرخشی بنیادی” در سیاست این ایالت باشند.
در نتیجه، انتخابات یک تناقض سیاسی کم‌سابقه پدید آورده است. حزبی که با فاصله‌ای بیش از دو برابر نزدیک‌ترین رقیب خود به پیروزی رسیده، ممکن است در عین حال برای یافتن شریک حکومتی با بن‌بست روبه‌رو شود. همین وضعیت، بحث قدیمی درباره نحوه مواجهه احزاب جریان اصلی با AfD را بار دیگر به مرکز سیاست آلمان آورده است.
“ترس” بازماندگان هولوکاست
واکنش‌ها در داخل آلمان از احزاب فراتر رفته است. یوزف شوستر، رئیس شورای مرکزی یهودیان آلمان، با اشاره به جایگاه AfD گفت از اینکه این حزب در یک ایالت آلمان تا این اندازه به تشکیل دولت یک‌حزبی نزدیک شده، وحشت‌زده است. شوستر افزود: «در ماه‌های گذشته به‌روشنی مشخص بود که AfD چه اهدافی را دنبال می‌کند. هر کس امروز، به‌رغم این اهداف یا به دلیل این اهداف، به این حزب رأی داده است، مسئولیت این نتیجه را بر عهده دارد.»
شارلوت کنوبلوخ، رئیس پیشین شورای مرکزی یهودیان نیز گفت: «اینکه راست‌گرایان افراطی در آلمان بار دیگر به این شکل در انتخابات پیروز شوند، چیزی بود که حتی در بدترین کابوس‌هایم هم نمی‌توانستم تصور کنم.»
این بازمانده ۹۳ ساله هولوکاست، نتیجه انتخابات را نشانه‌ای دانست از اینکه «ساختار دموکراسی در کشور ما دیگر درست کار نمی‌کند.» او افزود: «من کاملاً صریح می‌گویم: این مرا می‌ترساند.»
اوا اوم‌لاوف، رئیس کمیته بین‌المللی آشویتس و از دیگر بازماندگان هولوکاست، نیز گفت بازماندگان هرگز تصور نمی‌کردند حزبی راست افراطی بار دیگر بزرگ‌ترین فراکسیون یک پارلمان ایالتی آلمان شود.
هشدار کلیساها و سازمان‌های مهاجران
اتحادیه سراسری سازمان‌های مهاجران در شرق آلمان نیز نسبت به طرد و نژادپرستی هشدار داد و تأکید کرد که نگرانی‌های واقعی مردم به “پاسخ‌های سیاسی مشخص” نیاز دارند، اما راه‌حل نمی‌تواند قرار دادن گروه‌های جامعه در برابر یکدیگر یا انگ زدن به افراد به دلیل خاستگاه، مذهب یا پیشینه مهاجرتی آنها باشد.
این اتحادیه در عبارتی صریح اعلام کرد: «مهاجرت نه یک وضعیت استثنایی است و نه یک جنگ فرهنگی. مهاجرت واقعیتی اجتماعی است.»
هم‌زمان، فریدریش کرامر، اسقف ایالتی کلیسای پروتستان، نتیجه انتخابات را نشانه “شکافی عمیق” در جامعه دانست و از دولت آینده خواست از کرامت انسانی، حاکمیت قانون و اقلیت‌ها محافظت کند. گرهارد فایگه، اسقف کاتولیک ماگدبورگ، نیز خواستار ایستادگی در برابر “روحیه شوم ملی‌گرایی و بیگانه‌ستیزی” شد.
نگرانی اقتصاد از پیامدهای پیروزی AfD
نگرانی‌ها به محافل اقتصادی نیز کشیده شده است. انجمن صنایع دیجیتال “بیت‌کام” هشدار داد که نتیجه انتخابات می‌تواند برای اقتصاد پیامدهای منفی داشته باشد. رالف وینترگرست، رئیس این انجمن، گفت: «اقتصاد دیجیتال به گشودگی، تنوع و همکاری بین‌المللی وابسته است. شرکت‌ها در جایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که شرایط مناسبی داشته باشد و از نیروهای متخصص داخلی و خارجی استقبال شود.»
اتحادیه انجمن‌های کارفرمایی ایالت مکلنبورگ−فورپومرن نیز نتیجه این انتخابات را “پسرفتی جدی” برای جایگاه اقتصادی و انسجام اجتماعی خواند. این ایالت نیز خود در آستانه انتخابات پارلمان ایالتی قرار دارد.
اعتراض در خیابان‌های آلمان
شوک انتخاباتی زاکسن−آنهالت به خیابان هم رسید. در فرانکفورت حدود ۲۵۰۰ نفر تظاهرات کردند و خواستار بررسی آغاز روند ممنوعیت AfD شدند. صدها نفر در برلین و بیش از هزار نفر در هامبورگ نیز با خواسته‌هایی مشابه به خیابان آمدند و در ماینتس نیز تجمع اعتراضی برگزار شد.
برای شامگاه دوشنبه نیز تجمعی بزرگ‌تر در مقابل دروازه براندنبورگ برلین برنامه‌ریزی شده است که پلیس انتظار دارد حدود پنج هزار نفر در آن شرکت کنند.
فاصله عظیم AfD با احزاب سنتی، شکست تاریخی حزب دموکرات مسیحی، واکنش‌های متضاد از ورشو و پاریس تا رم، بوداپست و واشنگتن و نگرانی نهادهای مدنی و اقتصادی، همگی نشانگر فراتر رفتن نتیجه ششم سپتامبر از مرزهای زاکسن−آنهالت و حتی آلمان است.
در این میان، توازن تازه قدرت در سیاست آلمان و چگونگی مواجهه این کشور با حزبی که اکنون در یکی از ایالت‌های شرقی تا آستانه اکثریت مطلق پیش رفته، به پرسش اصلی در آلمان و حتی محافل اروپایی تبدیل شده است.
